Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Hakkında Bilinmesi Gerekenler

Dikkat Eksikliği Nedir?

Çocuklarda dikkat eksikliği çocuğunuzun okuldaki başarısını ve sosyal ilişkilerini etkileyen karmaşık bir nörolojik bozukluktur. Dikkat eksikliğinin belirtileri kişiden kişiye değişmektedir ve bazen bu belirtileri tanımak zordur. Çoğu çocuğun birkaç dikkat eksikliği belirtisi göstermesi normaldir. Bu nedenle, dikkat eksikliği tanısı koymak için çocuğunuzu bir uzmanın muayene etmesi gerekmektedir.

Dikkat eksikliği genellikle çocukluk döneminde teşhis edilir ve ortalama tanı yaşı 7’dir. Belirtileri sergileyen daha büyük yaştaki çocuklar dikkat eksikliği geçirebilir, ancak sıklıkla hayatın erken dönemlerinde oldukça detaylı belirtiler sergilerler. Bu belirtiler şunlardır:

  • Kendine odaklı davranışlar

Dikkat eksikliğinin en yaygın belirtilerinden biri diğer insanların ihtiyaçlarını ve isteklerini anlamakta yetersiz kalmaktır. Bu durum iki sonuca yol açabilir: insanların konuşma ve eylemlerini bölmek veya sıra beklemede sorun yaşamak.

  • Sıra bekleyememek

Dikkat eksikliği olan çocuklar sınıf aktiviteleri sırasında veya diğer çocuklarla oyun oynarken sıra beklemede zorluk çekebilirler.

  • Başkalarının sözünü kesmek

Dikkat eksikliği olan çocuklar dahil olmadıkları konuşmalara veya oyunlara müdahale edebilmektedir.

  • Duygularını kontrolde zorlanma

Dikkat eksikliği olan çocuklar duygularını kontrol altında tutmakta zorluklar yaşayabilir. Uygunsuz zamanlarda öfke patlamaları olabilir. Küçük çocuklarda öfke nöbetleri olabilir.

  • Yerinde duramama

Dikkat eksikliği olan çocuklar genellikle oturamazlar. Oturmaya zorlandıklarında ayağa kalkmaya, etrafta koşmaya, dönmeye çalışabilirler.

  • Sessiz kalamama

Sessizce oyun oynayamazlar veya boş zamanlarında sakin bir şekilde oturup bekleyemezler.

  • Verilen görevleri tamamlama

Bu çocuklar birçok farklı şeye ilgi gösterebilir ancak başladıkları işleri bitirmede sorun yaşayabilir. Örneğin, projeler, ev işleri veya ev ödevlerine başlayabilir ancak bitirmeden önce ilgilerini çeken başka bir işe geçebilirler.

  • Konsantrasyon eksikliği

Doğrudan kendileriyle konuşulsa bile dikkatlerini o kişiye yöneltmekte zorluklar yaşayabilirler. Sizi duyduklarını söyleyeceklerdir ancak söylediklerinizi size tekrarlayamazlar.

  • Zihinsel çaba gerektiren görevlerden kaçınmak

Aynı odaklanma eksikliği, bir çocuğun sınıfta dikkat etmesi veya ödev yapmak gibi sürekli bir zihinsel çaba gerektiren faaliyetlerden kaçınmasına neden olabilir.

  • Talimatları kontrol edememe

Planlamayı ve planı yürütmeyi gerektiren talimatları takip etmekte güçlük yaşarlar. Bu durum dikkatsizlik kaynaklı hatalara yol açabilir ancak tembellik veya zeka eksikliği anlamına gelmez.

  • Hayal kurmak

Dikkat eksikliği olan çocuklar her zaman yaramaz ve gürültücü değildir. Dikkat eksikliği başka bir belirtisi de diğer çocuklardan daha sessiz olmak ve daha az iletişim kurmaktır. Dikkat eksikliği hastası bir çocuk, hayal alemine dalarak etraflarında olup bitenleri görmezden gelebilir.

  • Organize olmakta zorlanmak

Dikkat eksikliği olan bir çocuk görevleri ve faaliyetleri takip etmede sorun yaşayabilir. Bu durum ev ödevi, okul projeleri ve diğer ödevleri arasında önem sırası belirleyemediği için çocuğun okul hayatında sorun yaşamasına neden olabilir.

  • Unutkanlık

Günlük aktivitelerde unutkan olabilir. Ev işleri yapmayı veya ev ödevlerini yapmayı unutabilirler. Oyuncaklarını ve eşyalarını kaybedebilirler.

  • Birden fazla alanda aynı belirtilerin ortaya çıkması

Çocuk belirtileri birden fazla ortamda göstermektedir. Örneğin, çocuk hem okulda hem de evde dikkat eksikliği sorunları göstermektedir.

 

Dikkat Eksikliği Nasıl Tedavi Edilir?

Bütün çocuklar bu davranışların bir kısmını bir noktada sergileyebilir. Hayal kurma, yerinde duramama ve başkalarının sözünü kesmek çocuklarda görülen genel davranışlardır. Bununla birlikte, aşağıdaki adımları dikkate almalısınız:

  • Çocuğunuz düzenli olarak dikkat eksikliği belirtileri gösteriyor mu?
  • Bu davranışlar okuldaki başarılarını etkiliyor ve akranlarıyla kötü bir iletişime sebep oluyor mu?

Dikkat eksikliği tedavi edilebilir bir hastalıktır. Çocuğunuza dikkat eksikliği tanısı konmuşsa tedaviyi planlama ve eğitim aşamasında bir doktor ve psikologla görüşmelisiniz.

Hiperaktivite Nedir?

Çocuğunuz aşırı hareketli, yerinde duramıyor, çok çabuk sıkılıyor ve tehlikeli olabilecek davranışlar sergiliyor mu? Bu ve benzeri belirtiler gözlemlediyseniz aklınıza gelen ilk bozukluk hiperaktivite olabilir. Haklı  da olabilirsiniz ancak “hiperaktivite nedir?” sorusunun net cevabını bilmeden değerlendirme yapmamalısınız.

Bazen hiperaktif şeklinde adlandırılan çocukların, aslında hiperaktif olmadığı, sadece biraz yaramazlık yapma eğiliminde olduğu da gözlemlenebiliyor.

Çocuklarda plansızlık ve aşırı hareketlilik şeklinde açığa çıkan, dürtüsel bir bozukluktur. Hiperaktif çocuklar, rahatsız edici davranışları kasten yapmazlar. Yani, bu bir tür şımarıklık veya benzeri durum değildir. Hiperaktivite bozukluğu, dürtülerin kontrol edilmesinde yaşanan güçlükten ileri gelir.

Hiperaktivite bozukluğu olan çocuklar, sürekli eleştirilerin hedefi olabilir, muhtemelen dikkat sorunlarıyla derslerden geri kalabilirler. Yaşıtlarından geri kalan çocukların özgüveni zarar görür ve diğer olumsuzluklarla birlikte yetersizlik hissedebilirler. Bu tür olumsuzlukların yaşanmaması için mutlaka önlem alınmalıdır.

Hiperaktitivite Belirtileri Nelerdir?

En kolay gözlemlenebilen belirtisi aşırı hareketlilik olduğundan halk arasında, enerjisi yüksek çocuklar için de bazen “hiperaktif çocuk” denebiliyor.  Bu yanlış bir kullanımdır bazı çocuklar, sadece enerjisi yüksek olduğu için hareketlidir.

  • Dikkatsizlik

Çocuğunuzda, aşırı hareketliliğin yanında dikkat bozukluğu da gözlemliyorsanız, bu durum hiperaktivite belirtisi olabilir. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu çoğu kez bir arada görülür.

  • Çabuk sıkılmak

Hiperaktif çocuklar, meşgul oldukları işlerden genellikle çabuk sıkılırlar. Bir işten diğer bir işe anında geçiş yapabilirler.

  • Sabit duramama

Oturduğu yerde veya herhangi bir bekleme alanında sabit duramama davranışı da yine hiperaktivite belirtileri arasında değerlendirilmektedir.

  • Kurallara uymama

Hiperaktif çocukların kurallara uymakta güçlük çektiği gözlemlenmektedir.

  • Söz kesme

Sürekli birilerinin sözünü kesme davranışı da görülmektedir.

  • Dürtüsellik – Düşünmeden hareket etme

Hiperaktif çocuğun belirtileri arasında en güçlüsü de dürtüselliktir. Dürtüsellik; aklına geleni hemen yapma, tehlikeyi görememe, sonuçlarını düşünmeme gibi davranışlarla özetlenebilir.

  • Rahatsız edici olma

Hiperaktivite bozukluğu olan çocuklarda sıkça gözlemlenen davranışlardan biri de başkalarının rahatsız etme veya işinden alıkoyma durumudur.

  • Saldırganlık

Uyumsuz ve saldırgan bir tutum görülür.

Hiperaktivite Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavi için öncelikle klinik tanı konulması gerekmektedir. Hiperaktif tanısı koyabilmek için çocuğun diğer ortamlarda nasıl davrandığı da değerlendirilmelidir. Bu nedenle anne-baba ile birlikte çocuğun eğitimine katkıda bulunan öğretmen, bakıcı gibi diğer kişilerin de gözlemleri değerlendirilmelidir. Çocuk ruh sağlığı uzmanları, bu verileri bir arada değerlendirmek için çeşitli testler ve ölçekler kullanırlar. Nörolojik testler ve nöropsikiyatrik testler hiperaktivite testi, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, çeşitli testler ve gözlemler ile bozukluğun hem kaynağı hem de tam olarak hangi alanlarda olduğu belirlenir. Sonrasında ise en uygun tedavi seçilir ve süreç başlatılır.

Hiperaktivite tedavisinde ilaç kullanılabilir. Hiperaktivite ilaçları genellikle metilfenital içerir. Metilfenital’ ın yan etkileri sizi endişelendiriyor olsa bile kullanım konusundaki kararı uzman doktora bırakmanız tavsiye edilir.

Bazı durumlarda ilaçsız tedavi, yani psikoterapi yöntemi uygulanır. Davranışçı terapi ile çocuğa doğru davranış alışkanlıkları kazandırılması hedeflenir. Hiperaktif çocuklarda sıkça gözlemlenen aşırı enerjinin doğru faaliyetlere yönlendirilmesi, saldırganlık gibi tutumların ortadan kaldırılması, plansız hareket etme yerine planlama becerisi kazandırılması ve benzeri davranış değişikliği adımları atılır. Elbette bu süreç, bir uzman tarafından yönetilmelidir.

Hiperaktivite Türleri:

Kombine Tip: En yaygın görülenidir. Dikkat problemlerinin ve aşırı hareketliliğin bir arada görüldüğü dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu türüdür.

Hiperaktivitenin baskın olduğu tip: Dikkat problemlerinin daha az görülüp, ağırlıklı olarak aşırı hareketliliğin görüldüğü türdür.

Dikkat problemlerinin baskın olduğu tip: Hiperaktif hareketlerin daha az görülüp, ağırlıklı olarak dikkate dayalı sorunların görüldüğü türdür.

 

Kaynakça:

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Nedir? (12.12.2018), https://getappvice.com/tr/cocuklarda-14-dikkat-eksikligi-ve-hiperaktivite-bozuklugu-belirtisi/ Erişim tarihi (25.07.2019)

Çocuklarda Hiperaktivite Bozukluğu ve Tedavisi (21.02.2019), https://www.mentalup.net/blog/hiperaktivite-nedir-belirtileri-nelerdir Erişim tarihi (25.07.2019)

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir