Otizm Nedir?

Otizm doğuştan meydana gelen, belirtileri ilk 3 yaşlarında kendini belli eden gelişimsel bir yetersizlik ve nörolojik bir bozukluktur. Gelişimsel yetersizliklere kendi yaşıtlarına göre daha geç konuşma, kendi yaşıtları çocukların oynadıkları oyunlar ile ilgilenmeme durumları örnek verilebilir. Dünyanın pek çok yerinde toplumun ve ailelerin otizm hakkında farkındalığı yükselmediği için birçok otizmli çocuk tanı almadan hayatlarına devam etmektedir. Ancak, son yıllarda gelişmiş ülkelerde yürütülen farkındalık kazandırma ve topluma verilen eğitimler sayesinde aileler de bilinçleniyor.

Yapılan çalışmalar sayesinde 88 çocuktan birinin (her 54 erkek çocuğundan birinin ve 252 kız çocuğundan birinin) otizm tanısı aldığı belirlenmiştir. Otizm erkek çocuklarında kız çocuklarına oranla 4 kat daha fazla yaygın olduğu belirlenmiştir. Bu oran bize otizmin çocuklar arasındaki en yaygın nörolojik bozukluk olduğunu gösteriyor. Bazı çalışmaların otizmin genetik olduğuna dair sonuçları olsa da hangi genin otizme neden olduğu bulunamamaktadır. Genlerin yanı sıra ailelerin beslenmesini, bulundukları ortamı, hamilelikte doğum öncesinde yaşanan stresi  ve  zor doğumları da  otizmi tetikleyen faktörler arasına koyabiliriz.

Amerika Psikiyatri Birliği otizmli çocukların iki alanda yetersizlik gösterdiklerini belirlemiştir. Bu iki alan;

  • Sosyal İletişim ve Sosyal Etkileşimde yetersizlik.
  • Tekrarlanan / Takıntılı Davranışlar ve sınırlı ilgi alanları.

Bu iki genel başlık içerisinde ailelerin de rahatlıkla çocuklarını gözlemleyerek anlayabileceği otizm belirtileri şunlardır;

  • Göz teması kuramama : çocuğunuz siz onun gözlerine bakıyorken sizin gözlerinize bakmaktan kaçacak ve farklı bir yöne doğru bakacaktır.
  • İsmi söylendiğinde bakmama: otizmli çocukların dikkatleri çok dağınık olduğu için ona adı ile seslendiğinizde size dönüp bakmayacaktır ya da adını söyleyip ondan bir şey yapmasını istediğinizde de söylediğiniz şeyi yapmayacaktır.
  • Dönen nesnelere karşı aşırı ilgi duyma : otizmli çocuklar bir düzenle, sürekli tekrar eden özellikle dönen nesnelere karşı aşırı ilgi duyar ve müdahale etmezseniz o hareket bitene kadar o nesneyi izlemeye devam ederler.
  • Sallanmak, parmak uçlarında yürümek gibi hareketlere sahip olmak : sürekli olarak tekrar eden şeylere ilgileri olduğundan bahsetmiştik. Bu bir nesne olabileceği gibi  otizmli çocuklar bu tekrarlayıcı hareketleri kendi ellerini sallayarak da yapabilir. Parmak uçlarında yürümek otizmli çocukların birçoğunda erken yaşlarda çıkan bir davranıştır.
  • Yaşıtlarının oyunlarına ilgi duymama: otizm gelişimsel bir yetersizlik olduğu için kendi yaşıtlarının oyunlarına ilgi duymazlar. Yaşlar ilerledikçe oyunlar da çocuklarla büyür ve kurallı oyunlar oluşur otizmli çocuklar buna yetişemedikleri için yaşıtlarıyla oynamak yerine kendi başlarına oynarlar.
  • Konuşmada gerilik: otizmli çocukların genelinde konuşma sorunları görülür. Kendi yaşıtların geride olan ya da hiç konuşmayan çocukların düzenli bir eğitimle dil becerileri güçlendirilip konuşmaları arttırılır.
  • İşaret parmağını kullanarak istediği şeyi göstermeme: işaret parmaklarıyla istediklerini göstermek yerine, çocuklar genelde istekleri şeye bakar; ulaşamadıklarında da huysuzlaşır ve ağlamaya başlar. Konuşma geriliği olan çocukların isteklerini ve ihtiyaçlarını belirtmeleri için işaret etmeleri çok önemlidir. Konuşamasalar bile istedikleri yiyecek su veya tuvaleti işaret ederek ihtiyaçlarını dile getirmeleri gerekir

Bu genel belirtileri çocuğunuzu gözlemleyerek gerekli tedbirleri önceden alıp erken tanı ve eğitimle çocuğunuzun gelişimine erken yaştan destek olabilirsiniz.

Sosyal İletişim ve Sosyal Etkileşim

  • Karşılıklı konuşma başlatma ve başlatılan konuşmayı konuya bağlı kalarak devam ettirememe, ilgilendiği sevdiği şeyleri paylaşmak konusunda yetersizlik, duygularını ifade etmekte yetersizlik, iletişim esnasında duygularını belirtmede gülme, üzülme, tiksinme gibi duyguları ifade etmekte yetersizlik.
  • Arkadaşlarıyla hayali oyun oynayamama, arkadaş edinememe sosyal etkileşim ve iletişime karşı ilgisizlik. İlişki kurma, sürdürme ve ilişkiyi anlamada yetersizlik.

Bu gibi belirtiler otizmli çocukların sosyal açıdan yaşadıkları sorunlardır.

Tekrarlanan / Takıntılı Davranışlar ve Sınırlı İlgiler ya da Etkinlikler

  • Çocuğun elleriyle ya da ayaklarıyla yaptığı anlamsız tekrarlayıcı hareketler. (ellerini sallama, parmaklarını sallama, ellerini birbirine kenetleyip sıkma)
  • Çocuğun bir nesne ile yaptığı o nesneyi sürekli döndürme ya da o nesneyle sürekli aynı hareketi tekrar etme.
  • Çocuğun sürekli aynı anlamsız sesi çıkarması.
  • Belli ses, koku ya da dokulara karşı aşırı tepkili olma ya da tepkisiz kalma.
  • Aynılık konusunda ısrarlı olma “örneği kendi kıyafetleri olsun ya da çevresindeki insanların kıyafetleri olsun sürekli aynı olmasını isteme kimseye üstünü değiştirtmeme” , günlük rutinlerine aşırı bağımlıdırlar her günün gidişatının aynı olmasını isterler “aynı yoldan aynı yerlere gidilsin aynı saatte orası terk edilip bir önceki gün nereye gidildiyse tekrar oraya gidilsin gibi.”

Bir çocuğa otizm spektrum tanısı konulabilmesi için yukarıdaki belirtilerin hepsini göstermesi gerekmez. Neredeyse bütün insanlar bu belirtilerden bazılarını, en azından belli durumlarda gösterirler.

Otizmin 3 yaştan sonrasında da görülmesi mümkündür. Belirtileri bireyin mesleki alanda sosyal alanda veya diğer alanlarda yetersizlik göstermesine yol açar. Bu sonradan oluşan farklılık zihinsel yetersizlik ya da genel bir gelişimsel gerilik ile açıklanamadığında otizm ile açıklanabilir.

Tanı koymak hangi belirtilerin, hangi durum ve ortamlarda ve ne yoğunlukta olduğunun belirlenmesiyle yürütülen çok karmaşık bir süreçtir. Bu nedenle tanıyı ancak alanında uzman olan çocuk ve ergen ruh sağlığı psikiyatrları ile çocuk nörologları koyabilir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir